تجلی سیمای بهاءولد در صورت شمس تبریزی (پژوهشی در پیوندهای ناخودآگاه عارفانه)

چکیده مقاله

رابطه شورانگیز و تحول‌آفرین شمس تبریزی و مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، پدیده‌ای بی‌نظیر در تاریخ عرفان اسلامی است. این مقاله با رویکردی توصیفی _ تحلیلی، به بررسی فرضیه تأثیر سیمای معنوی بهاءولد بر پذیرش شمس توسط مولانا می‌پردازد. پژوهش حاضر، با استناد به متن اصلی «معارف بهاءولد» و «مقالات شمس» به بررسی شباهت‌های بنیادین در رویکردهای سلوکی و معرفتی بهاءولد و شمس می‌پردازد و بازتاب آن را در اندیشۀ مولانا تبیین می‌نماید. این شباهت‌ها شامل تأکید بر تجربه درونی، نقد ظواهر و قشری‌گری، اهمیت عشق و نیاز، ناکارآمدی عقل استدلالی و تاکید بر معرفت شهودی و لزوم پرهیز از درآمیختن با أمور و تعلقات دنیوی و قیل و قال در جهت کسب معرفت حضوری و نیل به مقام وارستگی است. نتایج گواهی می‌دهند که این همسانی‌ها، به طور ناخودآگاه، آموزه‌های پدر را برای مولانا تداعی کرده و خلأ ناشی از فقدان بهاءولد را پر ساخته است، در نتیجه مسیر برای پذیرش بی‌قید و شرط شمس و متعاقباً شکوفایی بی‌سابقه مولانا هموار گشته است. همچنین این فرضیه را که بذر شکوفایی و تعالی در وجود مولانا به‌واقع توسط پدر کاشته و پرورده شده و شمس تنها آشکارکنندۀ باغ شکوفای روح مولانا بوده است، تقویت می‌کند.